تبریزبیدار
سه شنبه ۵ مرداد ۱۴۰۰ ۱۵:۲۵:۱۸ شناسه خبر : ۱۰۸۲۴۳۵

پژوهشگر حوزه دینی در گفتگو با تبریز بیدار؛

توکلی: واقعه غدیر، سند حقانیت شیعه و ولایت علی (ع) است

یاسین توکلی پژوهشگر حوزه دینی طی گفتگویی به تبیین واقعه غدیر و مساله امامت و ولایت پرداخت.

یاسین توکلی در گفتگو با تبریز بیدار ،  ضمن تبریک دهه ولایت و امامت اظهار داشت: در هفته امامت و ولایت و روز مردم سالاری دینی و ولایت قرار داریم. جا دارد که اهل علم و قلم و اساتید و پژوهشگران، بیشتر در مباحث مردم سالاری دینی و مختصات و ویژگی های آن بحث و روشنگری نمایند و از ابهامات و سوالاتی که در این حوزه وجود دارد رفع و ابهام زدایی کنند. تفاوت ها و تشابهات مردم سالاری دینی را با دموکراسی های رایج و بخصوص لیبرال دموکراسی مقایسه و وجوه برتری و ترمیم ضعف های دموکراسی توسط مردم سالاری دینی را روشن نمایند. مردم سالاری دینی در فرهنگ سیاسی اسلام و به ویژه شیعه جایگاه خاص و ویژه ای دارد چرا که در منظومه معارف شیعه هم اراده و خواست مردم در اداره جامعه و در چارچوب مبانی و آموزه های دینی توجه ویژه و خاصی گردیده است.


وی افزود: حال با توجه به اینکه واقعه سرنوشت غدیر را پیش رو داریم، اولین سوال را از جایگاه ولایت و مردم سالاری دینی در فرهنگ شیعه شروع می کنیم: به نظر شما ولایت و مردم سالاری دینی در فرهنگ شیعه چه جایگاهی دارد؟ واقعه غدیر، سند حقانیت شیعه و ولایت علی (ع) است. ولی متاسفانه این رویداد مهم تاریخی که مسیر سرنوشت امت اسلامی را رقم می زد و اکمال دین و اتمام نعمت بود و رضایت خداوند را فراهم می کرد، با دسیسه های و توطئه های عده ای که خود را صحابه و از نزدیکان پیامبر مکرم اسلام (ص) فرض می کردند، به انحراف و فراموشی کشیده شد. در مردم سالاری دینی، ولایت، خیمه اصلی بقا و تعالی جامعه است و اگر این ستون محکم الهی آسیب ببیند، ارکان دیگر جامعه فرو می ریزد. جا دارد در همین جا از روایتی استفاده کنیم که ابوی مرحوم در بحث ولایت بسیار استفاده می کرد. این روایت از امام باقر(ع) می باشد که می فرماید: « بنی الاسلام علی خمس: الصلاه و الزکاه و الحج و الصوم و ولایه ... و لم ینادی بشی کما نودی بالولایه»؛ یعنی اگر ولایت نباشد، اقامه نماز، زکات، حج و فرایض و شعائر دینی تعطیل می شود. بنابراین ولایت احیاء کننده است. چنانچه پیامبران و امامان آمده اند که انسان را احیاء کنند، آنجا که خداوند می فرماید: «یا ایها الذین آمنوا استجیبوا لله و لرسوله او ادعاکم لما یحییکم.»

وی تصریح کرد: همچنین از امام رضا (ع) روایت است که می فرماید: «اگر خداوند رهبر امینی را برای سرپرستی و حفظ امانت امامت قرار ندهد، مذهب و دین به تدریج از بین خواهد رفت و سنت پیامبر و احکام الهی دستخوش دگرگونی خواهد شد و بدعت گزاران چیز هایی به دین بیفزایند و ملحدان چیز هایی از دین بکاهند و در نتیجه حقیقت را به مسلمانان دگرگون سازند.». نکته آخر در مورد جایگاه ولایت در فرهنگ شیعه را باید به داستان دعوت مامون از امام رضا(ع) و یا به عبارتی تهدید و کنترل امام اشاره کرد. در حدیث «سلسله الذهب» امام رضا (ع) با بیان اینکه باور و ایمان به توحید، دژ مستحکمی است اما آن حضرت شرط نجات را ایمان به ولایت و امامت می شمارد؛ یعنی توحید بدون ولایت نجات بخش نیست.

توکلی خاطرنشان کرد: با توجه به اهمیت واقعه غدیر سوال دوم را نیز به این واقعه اختصاص می دهیم و می خواهیم دلایل و مستندات جانشینی امام علی (ع) را در آن برهه از تاریخ بیان کنیم: دلایل نقلی و عقلی بسیاری مبنی بر جانشینی علی (ع) وجود دارد که حتی بسیاری از علمای سنی نیز در آثار خود بدان اشاره نموده اند. در اینجا بصورت تیتر وار دلایل قرآنی و روایی را مورد توجه قرار می دهیم:


دلایل قرآنی


الف) آیه ولایت: انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاه و یوتون الزکاه و هم راکعون؛ اکثر علما حتی علمای سنی نیز منظور از والدین را امام علی (ع) و امام حسن(ع) و ... می دانند.
ب) آیه اکمال: الیوم اکملت لکم دینکم.
ج) آیه ایلاغ رسالت: یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته.
د) آیه اولی الامر: اطیعوالله و اطیعوالرسول اولی الامر.


دلایل روایی


الف) حدیث منزلت: در جریان جنگ تبوک، پیامبر اکرم(ص) به علی (ع) دستور داد که به عنوان جانشین ایشان در مدینه بماند. معاندین اعتراض کردند و پیامبر در مقابل اعتراض آنان حدیث معروف منزلت را بیان فرمودند: «نسبت تو(علی) برای من بمانند هارون است برای موسی مگر اینکه بعد از من نبوت وجود ندارد.»
ب) واقعه غدیر خم: آخرین حج پیامبر(ص) که در 18 ذی الحجه سال دهم قمری بنام حجه الوداع معروف است، اتفاق افتاد و همه با آن آشنا هستند. در محل جحفه، که محل تلاقی مکه و مدینه است، پیامبر دستور توقف حاجیان را داد که هزاران نفر جمع شدند و از مرکب اسب ها منبری درست کردند و در آن پیامبر اکرم(ص) رسالت خویش را با معرفی جانشین خویش به اتمام و اکمال رساند: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه»
ج) حدیث «یوم الدار» و دعوت خویشان به اسلام و احادیث دیگر...
بنابراین هیچ عقل سلیمی نمی تواند بپذیرد که پیامبر اکرم (ص) با آن زحمات و تلاش هایی که برای نهال نورس اسلام کشیده اند، آن را بدون سرپرست و نگهبان رها سازند. چنانکه خداوند در قرآن می فرماید: «و جعلناهم ائمه یهدون بامرنا»؛ ما آنها را پیشوایان هادی به امر خودمان قرار دادیم، تا مردم را تربیت و هدایت کنند. امام رضا (ع) در تعریف ولایت و امامت می فرمایند: «امامت، زمام دین و نظام مسلمین، صلاح دنیا و عزت مومنان است. امامت، اساس اسلام بارور و شاخه بلند آن است. امام حلال خدا را حلال و حرام را حرام شمرده و آن را تحقق می بخشد.»


وی در ادامه گفت: حکومت علی(ع) منشور حکومت اسلامی و نمونه ای اعلا از مردم سالاری دینی است. اگر بخواهیم مختصات مردم سالاری دینی را در حکومت علی(ع) مورد توجه قرار دهیم، به نظر شما مردم سالاری دینی در حکومت امام علی (ع) چه شأن و جایگاهی داشت؟ جریان بیعت مردم با علی(ع) که کاملا در فضای آزاد و بدون اجبار و اکراه اتفاق افتاده، از نشانه ها و ویژگی های مردم سالاری دینی و جایگاه مردم در اداره جامعه است. علی(ع) در توصیف این شرایط می فرماید: «کسی را که از روی اطاعت با من بیعت کرد، پذیرفتم و کسی که از بیعت با من امتناع ورزید او را به بیعت وادار نکردم و رهایش کردم.» امیرالمومنین (ع) همچنین می فرماید: «اگر تو را به ولایت برگزیدند همه در آن اتفاق داشتند، به کار آنها رسیدگی کن و اگر اختلاف کردند آنان را به حال خود بگذار» و در نامه 53 نیز می فرماید: «هرگاه مردم به تو گمان ظلم و ستم بردند، عذر خود را از موضوع یا رفتاری که موجب بد گمانی مردم شده است آشکار کن و با آشکار کردن حق و واقع، گمان های ناشایسته آنها را درباره خود زایل کن.» که در این فرازها به حقوق مردم و آزادی ها آنان و همچنین شفاف سازی حق و واقع تاکید می فرمایند.

دبیر جبهه پایداری انقلاب در مورد حقوق متقابل مردم و حاکمان که از ویژگی های مهم مردم سالاری دینی است نیز بیان کرد: علی(ع) حق حاکم بر ذمه مردم را چنین می نمایاند: «حق من بر شما این است که بر بیعت با من وفادار باشید و در آشکار و نهان برایم خیر خواهی کنید و هر گاه شما را خواندم اجابت کنید و فرمان دادم اطاعت کنید» (نهج البلاغه، خطبه 34).
همچنین امیرالمومنین (ع) در رابطه با برابری افراد در حکومت و دوری از کبر و خود پسندی و جلوگیری از چاپلوسی می فرماید: «ای مردم از پست ترین حالات زمام داران در نزد صالحان این است که گمان برند که آنها دوست دار ستایش اند و کشور داری آنان بر کبر و خود پسندی استوار باشد. من خوش ندارم که شما تصور کنید ستایش را دوست دارم و خواهان شنیدن آن هستم.» بنابراین در حکومت علی(ع) ویژگی هایی از جمله؛ شایسته سالاری، حضور مردم در تصمیم گیری ها و مشورت با مردم، حکومت وسیله خدمت گذاری به مردم، شفافیت و محرم، بودن مردم به حکومت، مبارزه با تبعیض و نابرابری، آزادی بیان، نظارت مردم، پاسخگویی به مردم، برابری و عدالت، مشارکت مردم در عرصه های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی، تامین، خواسته های مشروع مردم، دفاع از حقوق اساسی و عمومی و مشروع مردم برجسته بود. 


وی همچنین اظهار داشت: به نظر شما آیا ولایت فقیه با مردم سالاری دینی منافات دارد و قابل جمع نیست؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که اولا اگر مردم سالاری را نه تنها شکلی از حکومت، بلکه شکلی از زندگی اجتماعی که در آن کرامت و آزادی و حقوق انسان ها رعایت شود و مورد احترام قرار گیرد در نظر داشته باشیم، آنگاه اسلام، باب مردم سالاری است. چنانکه خود اندیشمندان و فیلسوفان غربی به این حقیقت اعتراف داشته اند. گوستاولوبون فرانسوی در اعتراف به این حقیقت مضمونی در همین معنا در اثر تمدن عرب خود دارد که: «محمد(ص) در شبه جزیره عربستان دموکراسی را پیاده نمود که بعد از گذشت بیش از 1400 سال بر قلب بیش از یک میلیارد مسلمان حکومت می کند. این نشان از نفوذ معنوی و احترام به حقوق و کرامت انسان ها دارد.» ثانیا انقلاب اسلامی که بر دو بال مستحکم و استوار؛ اسلام و مردم بنا شده است و این دو در معماری نظام جمهوری اسلامی چنان در هم تنیده شده است و طراحی شده که به عنوان الگویی جدید از حکمرانی اسلامی در دنیا مطرح می باشد.

توکلی تاکید کرد: امام خمینی (رض) معمار کبیر جمهوری اسلامی، در تعیین جایگاه و اهمیت مکتب اسلام در نظام جمهوری اسلامی می فرماید: همه مقصد ما مکتب ماست. احیاکننده نظریه ولایت فقیه همچنین در جایی دیگر می فرماید: «میزان رای ملت است.» در این نظام ساختارها و فرایندهای برای ظهور و بروز اراده مردم در اداره جامعه در چارچوب مبانی و اصول اسلام طراحی و تدوین شده است و چنانکه مقام معظم رهبری هم در بیانیه گام دوم ضمن تبیین افتخارات و توفیقات نظام در عرصه های مختلف سیاسی و اجتماعی و فرهنگی، نگاه حداکثری به مردم سالاری دینی و حضور پر رنگ مردم در صحنه های انقلاب دارد.

وی خاطرنشان کرد: یکی از ویژگی های مردم سالاری دینی نیز انتقاد و نقد سازنده عملکرد مسئولین است. گفتگو، پرسشگری، انتقاد و نقد از ویژگی های جامعه اسلامی و مردم سالاری دینی است. جامعه ای که در آن نقد و انتقاد نباشد و مردم بی تفاوت باشند به مشکلات و مسائل جامعه، آن جامعه، جامعه ای مرده است و علاوه بر اینکه پیشرفت و ترقی در آن جامعه وجود نخواهد داشت، بلکه عقب ماندگی و پس رفت از جمله ویژگی های چنین جامعه ای است. در منظومه معارف دینی، امر به معروف و نهی از منکر را می توان معادل نقد سازنده در نظر گرفت. مهمترین راهکار برای فرهنگ سازی انتقاد، فراهم آوردن بستر گفتگو و پرسشگری از مدرسه و خانواده است. معلمی که پرسشگری دانش آموز خود را پذیرش نمی کند و اجازه ابراز نظر وجود و نظر به فراگیر خود نمی دهد در آن جامعه نقد و انتقاد رشد نمی کند.

این کارشناس فرهنگی ادامه داد: یا مثلا خانواده ای که در آن گفتگو بین اعضای خانواده وجود ندارد و سکوت و قیافه گرفتن به هم ترویج یابد، انتقاد می میرد و جان نمی گیرد. بنابراین برای فرهنگ سازی انتقاد باید به سراغ نظام تعلیم و تربیت و سبک زندگی خانواده ها رفته و برنامه ریزی جهت آموزش و تقویت مهارت گفنگو و پرسشگری و انتقاد را فراهم ساخت.


وی در پایان سخنان خود، در خصوص راهکار های تحقق مردم ساالاری دینی در نظام علوی گفت: فراهم آوردن بستر مشارکت مردم در اداره جامعه (توسعه احزاب و تشکل های مردم نهاد)، بالا بردن آگاهی های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی جامعه، امر به معروف و نهی از منکر، افزایش نظارت همگانی و ارزش نهادن به نظارت مردمی، توسعه رسانه ها و ...، ترویج فرهنگ نقد و انتقاد و احترام به اعتراض به حق مردم، احترام به حقوق مردم و پاسخگو کردن مسئولین، شفاف سازی منابع اطاعاتی و مالی و... و نقد عملکرد مسئولین نمونه هایی از این راهکار ها هستند. و در آخر، حدیثی از امام علی (ع): مردمی که خیر خواه یکدیگر نیستند و از خیر خواهان نیز استقبال نمی کنند از سعادت وپیروزی به دورند.

انتهای پیام/